

خیلی از موتور سوارها وقتی مصرف بنزین موتورشان بالا میرود، اولین چیزی که به ذهنشان میرسد خرابی موتور یا کیفیت پایین بنزین است. اما واقعیت این است که در بیشتر مواقع، مشکل نه از موتور است و نه از سوخت؛ بلکه از شرایط رانندگی شهری ناشی میشود. ترافیک شهری دقیقا جایی است که موتور در بدترین وضعیت مصرف سوخت کار میکند و همین موضوع باعث میشود بدون اینکه متوجه شوید، هر روز مقدار زیادی بنزین هدر بدهید.
در جادههای باز، موتور با سرعت یکنواخت حرکت میکند و دور موتور در محدوده بهینه قرار دارد. در این حالت، احتراق کاملتر انجام میشود و مصرف سوخت در کمترین حد ممکن میماند. اما در شهر، شرایط کاملا متفاوت است. شما چند متر حرکت میکنید، میایستید، دوباره حرکت میکنید، پشت چراغ قرمز میمانید و دوباره شتاب میگیرید. این توقف و شروعهای مداوم باعث میشود موتور مدام از حالت بهینه خارج شود و برای هر حرکت کوچک، سوخت بیشتری بسوزاند.
یکی از مهمترین دلایل مصرف بالای سوخت در ترافیک، کار کردن موتور در حالت درجا است. وقتی موتور روشن است اما حرکت نمیکند، همچنان بنزین مصرف میکند. در این حالت، هیچ مسافتی طی نمیشود اما سوخت در حال سوختن است. اگر هر روز فقط 15 تا 20 دقیقه از زمان رانندگی شما در حالت توقف با موتور روشن بگذرد، در پایان ماه ممکن است چند لیتر بنزین فقط درجا سوخته باشد؛ بدون اینکه حتی یک متر جلو رفته باشید.
عامل مهم دیگر، شتابگیریهای کوتاه و پر فشار در فضای شهری است. وقتی مسیر باز میشود، بسیاری از رانندگان برای جلو افتادن سریع گاز را ناگهانی باز میکنند. این نوع شتابگیری باعث میشود موتور در لحظه، سوخت زیادی مصرف کند. در حالی که اگر همان حرکت با گاز نرم و پیوسته انجام شود، مصرف سوخت به شکل محسوسی کاهش پیدا میکند. در ترافیک شهری که این اتفاق بارها تکرار میشود، همین چند ثانیه گاز اضافه میتواند در مجموع تاثیر بزرگی روی مصرف داشته باشد.
از طرف دیگر، حرکت در سرعتهای بسیار پایین نیز راندمان موتور را کاهش میدهد. موتورهای بنزینی در یک بازه مشخص از دور موتور بهترین عملکرد را دارند. وقتی شما با سرعت خیلی کم و دنده نامناسب حرکت میکنید، موتور مجبور میشود سوخت بیشتری برای حفظ حرکت مصرف کند. این حالت در ترافیکهای سنگین بسیار رایج است و یکی از دلایل اصلی بالا رفتن مصرف سوخت در شهر محسوب میشود.
در نهایت باید گفت ترافیک شهری ترکیبی از توقف، شتابگیری ناگهانی، حرکت کند و روشن ماندن بی دلیل موتور است؛ یعنی دقیقا همه عواملی که مصرف سوخت را افزایش میدهند. به همین دلیل است که بسیاری از موتور سوارها با وجود استفاده کم، حس میکنند بنزینشان زود تمام میشود. خبر خوب این است که با چند عادت ساده و تغییر کوچک در شیوه رانندگی، میتوان بخش زیادی از این هدررفت سوخت را کنترل کرد. و اولین قدم، دانستن همین موضوع است که مشکل از موتور شما نیست، از نحوه استفاده در ترافیک است.
یکی از سادهترین اما موثرترین راههای کاهش مصرف سوخت در شهر، خاموش کردن موتور هنگام توقفهای طولانی است. خیلی از موتور سوارها تصور میکنند روشن نگه داشتن موتور در پشت چراغ قرمز یا ترافیک تاثیر چندانی ندارد، اما واقعیت این است که موتور در حالت درجا هم سوخت مصرف میکند؛ بدون اینکه حتی یک متر حرکت کند. همین چند دقیقههای ظاهرا بی اهمیت، در طول روز جمع میشوند و تبدیل به چند لیتر بنزین هدررفته در ماه میشوند.
وقتی موتور روشن است، سیستم احتراق همچنان در حال کار است، پمپ بنزین سوخت میرساند و موتور برای ثابت نگه داشتن دور خود بنزین میسوزاند. در توقفهای بالای یک دقیقه، میزان سوخت مصرفی میتواند بیشتر از سوختی باشد که برای روشن کردن دوباره موتور نیاز است. یعنی اگر چراغ قرمز طولانی است یا میدانید چند دقیقه در ترافیک ثابت خواهید ماند، خاموش کردن موتور نه تنها به صرفه است، بلکه از نظر فنی هم کاملا منطقی است.
خاموش کردن موتور مزیتهای دیگری هم دارد. این کار باعث کاهش دمای موتور، کاهش استهلاک قطعات و حتی کاهش صدای محیط میشود. در ترافیکهای شلوغ شهری که صدای موتورها و خودروها زیاد است، همین عادت ساده میتواند تجربه رانندگی آرامتری هم ایجاد کند. علاوه بر آن، مصرف کمتر سوخت به معنی آلایندگی کمتر است و همین موضوع در شهرهای شلوغ اهمیت زیادی دارد.
البته نکته مهم این است که این روش را هوشمندانه اجرا کنید. اگر توقف شما چند ثانیه است، خاموش و روشن کردن موتور منطقی نیست. اما اگر توقف بیش از یک دقیقه طول میکشد، مخصوصا در تقاطعها، صفهای طولانی یا پشت چراغهای زمان دار، خاموش کردن موتور یکی از بهترین تصمیمهاست. بسیاری از موتور سوارهای حرفهای شهری دقیقا همین کار را انجام میدهند و در طول زمان کاهش مصرف سوخت موتور محسوسی تجربه میکنند.
در نهایت، خاموش کردن موتور در توقفهای طولانی یک تغییر کوچک در عادت رانندگی است، اما تاثیر بزرگی روی مصرف سوخت موتور دارد. این کار نه هزینهای دارد، نه نیاز به ابزار خاصی دارد و نه به مهارت فنی پیچیدهای وابسته است؛ فقط کافی است به توقفهای طولانی توجه کنید و تصمیم بگیرید موتور را بی دلیل روشن نگه ندارید.
یکی از اشتباهات رایج در رانندگی شهری، باز کردن ناگهانی گاز هنگام شروع حرکت است. خیلی از موتور سوارها وقتی چراغ سبز میشود یا مسیر باز میشود، برای جلو افتادن سریع، گاز را یک باره زیاد میکنند. این کار شاید چند متر جلوترشان بیندازد، اما از نظر مصرف سوخت، یکی از پر هزینهترین عادتهای رانندگی محسوب میشود.
موتور در لحظه شروع حرکت، بیشترین فشار را تحمل میکند. وقتی گاز ناگهانی میدهید، موتور مجبور میشود در کسری از ثانیه سوخت بیشتری بسوزاند تا شتاب ایجاد کند. این سوخت اضافه اغلب به شکل کامل هم مصرف نمیشود و بخشی از آن عملا هدر میرود. در مقابل، اگر حرکت با گاز نرم و تدریجی انجام شود، موتور فرصت دارد به صورت یکنواخت شتاب بگیرد و احتراق کاملتری انجام دهد، که نتیجه آن مصرف کمتر بنزین است.
حرکت نرم فقط به نفع مصرف سوخت نیست؛ بلکه به نفع سلامت موتور هم هست. شتابگیری ناگهانی باعث فشار بیشتر روی کلاچ، گیربکس و زنجیر میشود و در بلند مدت میتواند استهلاک قطعات را افزایش دهد. اما حرکت تدریجی باعث میشود همه اجزا هماهنگ کار کنند و موتور عمر مفید بیشتری داشته باشد.
در ترافیک شهری که توقف و شروع حرکت بارها تکرار میشود، همین چند ثانیه گاز نرم یا ناگهانی میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. اگر هر بار شروع حرکت را آرامتر انجام دهید، در پایان روز مصرف سوخت کمتری خواهید داشت، و در پایان ماه این تفاوت کاملا محسوس میشود.
در واقع، رانندگی اقتصادی در شهر بیشتر از آنکه به نوع موتور بستگی داشته باشد، به شیوه رانندگی وابسته است. کسی که نرم حرکت میکند، حتی با موتور معمولی هم مصرف کمتری دارد نسبت به کسی که با موتور پیشرفته اما رانندگی تهاجمی حرکت میکند. بنابراین یکی از موثرترین ترفندهای کاهش مصرف سوخت، همین عادت ساده است: شروع آرام، نه انفجاری.
یکی از نکاتی که کمتر به آن توجه میشود، تاثیر دور موتور بر مصرف سوخت در حرکتهای آهسته شهری است. موتورهای بنزینی در یک بازه مشخص از دور موتور، بهترین راندمان را دارند. وقتی دور موتور خیلی بالا یا خیلی پایین باشد، احتراق بهینه انجام نمیشود و سوخت بیشتری مصرف میشود.
در ترافیک سنگین، بسیاری از موتور سوارها یا با دور موتور بالا و نیم کلاچ حرکت میکنند، یا برعکس، موتور را در دور خیلی پایین تحت فشار قرار میدهند. هر دو حالت باعث افزایش مصرف سوخت میشود. دور بالا یعنی تزریق سوخت بیشتر از نیاز و دور خیلی پایین یعنی موتور برای حفظ حرکت مجبور است سوخت بیشتری مصرف کند تا خاموش نشود.
بهترین حالت این است که موتور را در دور میانه و یکنواخت نگه دارید. یعنی نه گاز اضافه بدهید، نه اجازه دهید موتور تحت فشار و لرزش حرکت کند. حرکت با دور متعادل باعث میشود احتراق کاملتر انجام شود، سوخت به شکل موثرتری مصرف شود و موتور روانتر کار کند. این کار همچنین از داغ شدن بیش از حد موتور در ترافیک جلوگیری میکند.
تنظیم دور موتور مهارتی است که با کمی توجه به صدای موتور و حس حرکت به دست میآید. وقتی موتور بدون لرزش و فشار حرکت میکند و صدای آن یکنواخت است، یعنی در محدوده مناسب قرار دارید. اگر صدای موتور تیز و پر تنش شد یا احساس کردید موتور میخواهد خاموش شود، یعنی از محدوده بهینه خارج شدهاید.
در نهایت، کنترل دور موتور در ترافیک سنگین یکی از مهمترین مهارتهای رانندگی اقتصادی است. این مهارت نه تنها مصرف سوخت موتور را کاهش میدهد، بلکه باعث میشود موتور نرمتر، کم صداتر و سالمتر کار کند. بسیاری از موتور سوارها با همین یک تغییر ساده در شیوه حرکت، توانستهاند مصرف سوخت شهری خود را به شکل محسوسی پایین بیاورند.
شاید در نگاه اول، باد تایر موضوعی ساده و کم اهمیت به نظر برسد، اما در واقع یکی از عوامل پنهان و بسیار موثر در مصرف سوخت موتور است. بسیاری از موتور سوارها فقط زمانی به باد لاستیک توجه میکنند که پنچر شوند یا ظاهر تایر کاملا خوابیده باشد، در حالی که حتی کاهش جزئی فشار باد میتواند مصرف بنزین را به شکل محسوسی افزایش دهد.
وقتی باد تایر کمتر از حد استاندارد باشد، سطح تماس لاستیک با زمین بیشتر میشود. این یعنی اصطکاک بالاتر، حرکت سختتر و در نتیجه فشار بیشتر به موتور. موتور برای جبران این مقاومت اضافی مجبور است سوخت بیشتری بسوزاند تا همان سرعت قبلی را حفظ کند. این اتفاق در ترافیک شهری که حرکتها کوتاه و مکرر است، تاثیر بیشتری دارد.
از طرف دیگر، باد خیلی زیاد هم ایدهآل نیست. تایر بیش از حد سفت، چسبندگی کمتری ایجاد میکند و کنترل موتور را سختتر میکند، مخصوصا روی آسفالتهای ناهموار شهری. بنابراین هدف فقط زیاد کردن باد نیست، بلکه رسیدن به عدد استاندارد پیشنهادی کارخانه است؛ عددی که معمولا روی دفترچه موتور یا دیواره لاستیک نوشته شده است..
بررسی باد تایر باید به یک عادت هفتگی تبدیل شود. حتی کاهش 3 تا 5 PSI میتواند مصرف سوخت را چند درصد بالا ببرد. شاید این عدد کوچک به نظر برسد، اما وقتی هر روز در شهر رانندگی میکنید، همین چند درصد در طول ماه تبدیل به بنزین قابل توجهی میشود. علاوه بر آن، باد مناسب باعث میشود لاستیک دیرتر ساییده شود و هزینه تعویض آن هم کاهش پیدا کند.
در نهایت، تنظیم درست باد تایر یکی از سادهترین و کم هزینهترین روشهای کاهش مصرف سوخت موتور است. نه نیاز به مهارت فنی دارد، نه ابزار خاصی میخواهد؛ فقط کافی است هر چند روز یک بار فشار لاستیک را چک کنید. این عادت کوچک میتواند هم مصرف سوخت را کاهش دهد، هم ایمنی رانندگی را بالا ببرد و هم عمر تایرها را بیشتر کند.
یکی از دلایل پنهان افزایش مصرف سوخت در موتور، کثیف شدن فیلتر هوا و فرسوده شدن شمع است. این دو قطعه کوچک نقش بسیار مهمی در کیفیت احتراق دارند و وقتی درست کار نکنند، موتور برای تولید همان قدرت قبلی مجبور میشود بنزین بیشتری مصرف کند.
فیلتر هوا وظیفه دارد هوای ورودی به موتور را تمیز کند. اگر این فیلتر کثیف شود، جریان هوا کاهش مییابد و نسبت سوخت به هوا به هم میخورد. در این حالت بنزین بیشتر از حد لازم وارد محفظه احتراق میشود اما به خوبی نمیسوزد. نتیجه آن مصرف بالاتر، دود بیشتر و کاهش شتاب موتور است. در رانندگی شهری که موتور مدام روشن و خاموش میشود، این مشکل سریعتر خودش را نشان میدهد.
شمع نیز نقش جرقه زنی و شروع احتراق را دارد. اگر شمع ضعیف یا فرسوده باشد، جرقه کامل ایجاد نمیشود و بخشی از سوخت نسوخته باقی میماند. این یعنی هم مصرف بالا میرود، هم قدرت موتور کم میشود و هم احتمال بد روشن شدن موتور بیشتر میشود. بسیاری از موتور سوارها وقتی مصرفشان بالا میرود سراغ تنظیم کاربراتور یا انژکتور میروند، در حالی که مشکل گاهی فقط یک شمع قدیمی است.
سرویس به موقع این قطعات بسیار ساده است. فیلتر هوا با توجه به شرایط شهر معمولا هر 3 تا 5 هزار کیلومتر نیاز به تمیز کاری یا تعویض دارد. شمع هم معمولا بین 6 تا 10 هزار کیلومتر عمر مفید دارد. این اعداد ممکن است با توجه به نوع موتور کمی تغییر کنند، اما رعایت همین بازهها میتواند مصرف سوخت را به شکل محسوسی کنترل کند.
در نهایت، نگهداری صحیح فیلتر هوا و شمع یکی از ارزانترین راههای کاهش مصرف سوخت است. هزینه تعویض این قطعات بسیار کمتر از بنزینی است که در اثر خرابی آنها هدر میرود. اگر موتور شما حس سنگینی دارد یا مصرفش بالا رفته، قبل از هر چیز این دو قطعه ساده را بررسی کنید؛ احتمالا مشکل همینجاست.
یکی از مواردی که خیلی از موتور سوارها به آن توجه نمیکنند، وزن اضافهای است که ناخواسته روی موتور حمل میکنند. باکسهای پر، وسایل غیر ضروری، بارهای سنگین یا حتی نصب تجهیزات اضافی میتواند مصرف سوخت را بیشتر کند، مخصوصا در رانندگی شهری که حرکتها مکرر و کوتاه است.
هر چه وزن موتور بیشتر باشد، برای شروع حرکت انرژی بیشتری لازم است. این یعنی در هر بار حرکت از پشت چراغ قرمز یا در هر توقف کوتاه، موتور باید سوخت بیشتری بسوزاند تا شتاب بگیرد. در مسیرهای طولانی شاید این موضوع کمتر حس شود، اما در شهر که بارها توقف و حرکت داریم، اثر آن کاملا محسوس است.
وزن اضافه فقط روی شتاب اثر نمیگذارد؛ بلکه روی ترمزگیری و تعادل هم تاثیر دارد. موتور سنگینتر دیرتر حرکت میکند، دیرتر میایستد و فشار بیشتری به قطعات وارد میکند. همین فشار اضافی باعث میشود موتور برای حفظ حرکت، بنزین بیشتری مصرف کند. بسیاری از موتور سوارها بدون توجه، همیشه وسایل غیر ضروری در باکس خود نگه میدارند و در واقع هر روز بنزین بیشتری میسوزانند.
بهتر است هر چند وقت یک بار باکس و وسایل همراه خود را بررسی کنید و چیزهایی که لازم ندارید حذف کنید. سبکتر شدن موتور حتی چند کیلوگرم هم میتواند در مصرف شهری تفاوت ایجاد کند. این موضوع مخصوصا برای موتورهای سبک شهری اهمیت بیشتری دارد، چون نسبت وزن به قدرت در آنها حساستر است.
در نهایت، مدیریت وزن موتور یکی از ترفندهای ساده اما موثر برای کاهش مصرف سوخت موتور است. حذف بار اضافی نه تنها مصرف بنزین را پایین میآورد، بلکه کنترل موتور را راحتتر، حرکت را نرمتر و رانندگی را ایمنتر میکند. گاهی کاهش مصرف سوخت نه با تعمیر موتور، بلکه فقط با خالی کردن باکس اتفاق میافتد.
بیشتر موتور سوارها فکر میکنند مصرف سوخت فقط به موتور و نحوه رانندگی مربوط است، اما یک عامل پنهان و بسیار تاثیر گذار وجود دارد: مسیر و زمان حرکت. اگر هر روز در ساعتی از خانه خارج میشوید که شهر قفل است، حتی بهترین تکنیکهای رانندگی هم نمیتوانند جلوی هدررفت بنزین را بگیرند.
وقتی در مسیرهای پر ترافیک حرکت میکنید، موتور شما دائما بین توقف و حرکت است. این یعنی مصرف سوخت در بدترین حالت ممکن قرار دارد. اما با کمی برنامهریزی میتوان این وضعیت را تغییر داد.
اولین قدم، شناخت الگوی ترافیک شهر است. معمولا بازههای 7 تا 9 صبح و 5 تا 8 عصر، اوج ترافیک محسوب میشوند. اگر بتوانید فقط نیم ساعت زودتر یا دیرتر حرکت کنید، ممکن است زمان رسیدن شما تفاوت زیادی نکند اما مصرف سوختتان به شکل محسوسی کاهش پیدا کند.
دومین نکته، انتخاب مسیرهای روانتر به جای مسیرهای کوتاهتر است. خیلی وقتها مسیری که 2 کیلومتر کوتاهتر است، به دلیل چراغهای بیشتر یا تراکم بالا، زمان و سوخت بیشتری مصرف میکند. یک مسیر کمی طولانیتر اما روان، معمولا گزینه بهتری است.
استفاده از اپلیکیشنهای مسیریابی هم میتواند کمک بزرگی باشد. این ابزارها مسیرهایی را پیشنهاد میدهند که توقف کمتری دارند. هر توقف کمتر، یعنی شتابگیری کمتر، و این یعنی صرفهجویی در بنزین. همچنین اگر قرار است چند کار انجام دهید، بهتر است آنها را در یک مسیر و یک زمان برنامهریزی کنید. روشن کردن موتور برای چند مسیر کوتاه جداگانه، مصرف بیشتری نسبت به یک مسیر طولانی پیوسته دارد.
در نهایت، انتخاب مسیر و زمان حرکت شاید ساده به نظر برسد، اما در طول ماه میتواند تفاوت قابل توجهی در مصرف سوخت ایجاد کند. گاهی صرفهجویی واقعی نه در نحوه رانندگی، بلکه در زمان شروع حرکت اتفاق میافتد.
بعضی عادتهای رانندگی آنقدر رایج شدهاند که اکثر موتور سوارها اصلا متوجه اشتباه بودنشان نیستند. اما همین عادتها میتوانند مصرف سوخت را تا حد زیادی افزایش دهند. یکی از مهمترین این عادتها، گاز دادن بی دلیل هنگام توقف است. بعضی افراد پشت چراغ قرمز یا در ترافیک، برای «آماده بودن برای حرکت» مرتب گاز میدهند. این کار فقط بنزین را میسوزاند و هیچ مزیت واقعی ندارد.
عادت اشتباه بعدی، نگه داشتن موتور در دور بالا برای مدت طولانی است. برخی تصور میکنند این کار باعث «سرحال ماندن موتور» میشود، در حالی که فقط مصرف سوخت را بالا میبرد و حتی استهلاک را بیشتر میکند. ترمزهای ناگهانی هم یکی دیگر از عوامل مصرف بالای سوخت هستند. وقتی با سرعت میروید و ناگهان ترمز میکنید، انرژی که با مصرف بنزین ایجاد شده هدر میرود و برای حرکت دوباره باید سوخت بیشتری بسوزانید.
حرکت زیگزاگی در ترافیک هم برخلاف تصور بسیاری، مصرف سوخت را کاهش نمیدهد. این نوع حرکت باعث شتابگیریهای مکرر، ترمزهای ناگهانی و در نتیجه مصرف بیشتر بنزین میشود. همچنین بعضی موتور سوارها عادت دارند موتور را قبل از حرکت طولانی گرم کنند. در موتورهای امروزی این کار ضروری نیست و فقط باعث مصرف بیهوده سوخت میشود. چند ثانیه روشن بودن موتور کافی است.
در واقع، مصرف سوخت فقط به قدرت موتور یا کیفیت بنزین مربوط نیست؛ بلکه تا حد زیادی به عادتهای روزمره رانندگی وابسته است. اصلاح همین عادتها میتواند بدون هیچ هزینهای، مصرف بنزین شما را کاهش دهد.
اگر تمام نکاتی که در این مقاله گفتیم را کنار هم بگذاریم، به یک نتیجه مهم میرسیم: کاهش مصرف سوخت موتور، بیشتر از آن که به تجهیزات وابسته باشد، به رفتار راننده مربوط است.
خاموش کردن موتور در توقفهای طولانی، حرکت نرم، تنظیم دور موتور، باد مناسب تایرها، سرویس به موقع، حذف وزن اضافه، انتخاب مسیر مناسب و اصلاح عادتهای اشتباه؛ هیچکدام هزینه سنگینی ندارند، اما مجموع آنها میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
فرض کنید فقط با اجرای این نکات، روزانه نیم لیتر در مصرف بنزین صرفهجویی کنید. این عدد شاید کوچک به نظر برسد، اما در ماه به حدود 15 لیتر میرسد. در طول سال، این مقدار میتواند به عدد قابل توجهی تبدیل شود.
اما صرفهجویی تنها مزیت این تغییرات نیست. وقتی نرمتر رانندگی میکنید، موتور شما کمتر مستهلک میشود، قطعات دیرتر خراب میشوند و هزینههای تعمیرات هم کاهش پیدا میکند. یعنی هم در مصرف سوخت سود میکنید و هم در هزینههای نگهداری.
از طرفی، این سبک رانندگی آرامتر و هوشمندانهتر، استرس شما را در ترافیک کمتر میکند. به جای جنگیدن با مسیر، یاد میگیرید با آن هماهنگ شوید و این تجربه رانندگی را بسیار لذتبخشتر میکند.
در نهایت، کاهش مصرف سوخت موتور یک مهارت است، نه یک راز پیچیده. کافی است چند عادت ساده را تغییر دهید تا هم هزینههایتان کمتر شود و هم موتور شما عمر طولانیتری داشته باشد.
نظرات