چرا تعویض روغن مهم‌ترین سرویس موتور سیکلت شماست؟

روغن موتور، خون حیاتی موتور سیکلت شماست. همان طور که بدن شما بدون خون از کار می‌افتد، موتور هم بدون روغن یا با روغن کهنه، تنها چند دقیقه دوام می‌آورد. شاید فکر کنید کمی اغراق می‌کنیم، اما حقیقت این است که 70٪ عمر مفید موتور به کیفیت روغن و تعویض به موقع آن بستگی دارد. روغن در موتور چند وظیفه حیاتی بر عهده دارد: 

• کاهش اصطکاک بین قطعات فلزی
• خنک‌ کاری قطعات داغ
• پاکسازی ذرات معلق و براده‌های ریز
• ایجاد آب‌ بندی بین پیستون و سیلندر

وقتی روغن کهنه می‌شود، این قابلیت‌ها را از دست می‌دهد. غلیظ می‌شود، قدرت روانکاری آن کاهش می‌یابد و دیگر نمی‌تواند ذرات را در خود معلق نگه دارد. نتیجه چیست؟ اصطکاک بیشتر، حرارت بالاتر، سایش سریع‌تر قطعات و در نهایت، کاهش شدید عمر موتور و افزایش هزینه‌های تعمیرات. شاید تعویض روغن یک هزینه کوچک به نظر برسد، اما در مقایسه با هزینه تعمیر اساسی موتور (که می‌تواند چند ده میلیون تومان آب بخورد)، یک سرمایه‌ گذاری هوشمندانه است. پس اگر به فکر سلامت موتور سیکلت خود هستید، اول از همه باید برنامه منظم تعویض روغن داشته باشید.

روغن موتور دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟

برای درک اهمیت زمان تعویض روغن، بهتر است اول بدانیم روغن درون موتور چه می‌کند. شاید فکر کنید روغن فقط برای روانکاری است، اما ماجرا فراتر از اینهاست. اولین و مهم‌ترین وظیفه، روانکاری است. قطعات متحرک موتور مانند پیستون، میل‌ لنگ و سوپاپ‌ها با سرعت بالا در کنار هم حرکت می‌کنند. بدون روغن، این قطعات روی هم ساییده می‌شوند و ظرف چند دقیقه موتور قفل می‌کند. دومین وظیفه، خنک‌ کاری است. موتور در حین کار، دمایی بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد پیدا می‌کند. روغن با گردش در نقاط داغ، گرما را جذب و به مخزن روغن منتقل می‌کند تا خنک شود. سومین وظیفه، تمیز کنندگی است. در حین کار موتور، براده‌های ریز فلزی، دوده و ذرات کربن تولید می‌شود. روغن این ذرات را در خود معلق نگه می‌دارد تا به فیلتر روغن منتقل شوند. چهارمین وظیفه، آب‌ بندی است. روغن بین پیستون و سیلندر یک لایه نازک ایجاد می‌کند که مانع از خروج گازهای احتراق به کارتر می‌شود. پنجمین وظیفه، محافظت در برابر زنگ زدگی است. روغن با پوشاندن قطعات فلزی، از تماس آن‌ها با رطوبت و اکسیژن جلوگیری می‌کند. با گذشت زمان و کار کردن موتور، روغن این قابلیت‌ها را یکی پس از دیگری از دست می‌دهد و نیاز به تعویض پیدا می‌کند.

قانون کلی؛ هر چند کیلومتر باید روغن عوض کنیم؟

این سوالی است که همه موتور سواران می‌پرسند، اما پاسخ آن به چند عامل بستگی دارد. با این حال، یک قانون کلی وجود دارد که می‌تواند راهنمای خوبی باشد. برای موتور سیکلت‌های جدید و روغن‌های سنتتیک، بازه تعویض روغن معمولا بین 3000 تا 5000 کیلومتر است. برای موتور سیکلت‌های قدیمی‌تر یا روغن‌های نیمه‌ سنتتیک، این بازه به 2000 تا 3000 کیلومتر کاهش می‌یابد. و برای موتور سیکلت‌های دو زمانه (دو‌کاربراتور) که روغن را همراه بنزین می‌سوزانند، باید با هر بار سوخت‌گیری، روغن مصرفی نیز چک شود. 

اما این اعداد فقط یک تخمین هستند. بهترین راه، مراجعه به دفترچه راهنمای موتور سیکلت است. سازنده موتور، دقیقا مشخص کرده که برای آن مدل خاص، چه نوع روغنی با چه گرانروی و در چه بازه زمانی باید تعویض شود. اگر دفترچه را ندارید، یک قانون سر انگشتی خوب این است: موتورهای 125 سی‌ سی تا 250 سی‌ سی شهری، هر 2000 کیلومتر، موتورهای قوی‌تر 250 تا 600 سی‌ سی، هر 3000 کیلومتر و موتورهای بالای 600 سی‌ سی، هر 4000 تا 5000 کیلومتر یک بار نیاز به تعویض روغن دارند.

عوامل موثر که زمان تعویض روغن را تغییر می‌دهند:

اعداد و ارقامی که گفتیم، برای شرایط ایده‌آل است. اما در دنیای واقعی، شرایط مختلفی وجود دارد که می‌تواند این بازه‌ها را به نصف کاهش دهد. 

1. آب و هوای گرم: اگر در منطقه‌ای با دمای بالای 35 درجه زندگی می‌کنید، روغن زودتر اکسید شده و خاصیت خود را از دست می‌دهد. در این شرایط، بهتر است بازه تعویض را 30٪ کاهش دهید. 
2. ترافیک سنگین و استارت‌های مکرر: رانندگی در ترافیک شهری که مدام گاز می‌دهید و ترمز می‌کنید، فشار بیشتری به روغن وارد می‌کند. در این حالت، روغن زودتر کثیف شده و قابلیت خود را از دست می‌دهد. 
3. رانندگی پر شتاب و با دور موتور بالا: اگر عادت دارید موتور را تا ردلاین بالا ببرید و شتاب‌ گیری‌های سریع انجام دهید، روغن شما بیش از حالت عادی تحت فشار قرار می‌گیرد. 
4. کیفیت روغن: روغن‌های ارزان و بی‌ کیفیت، خیلی زودتر از روغن‌های استاندارد و با کیفیت خاصیت خود را از دست می‌دهند. 
5. سن موتور: موتورهای نو معمولا تا یک دوره مشخص (مثلا 1000 کیلومتر اول) نیاز به تعویض زودتر روغن دارند تا براده‌های ناشی از جا افتادن قطعات خارج شود. موتورهای فرسوده هم به دلیل لقی بیشتر، روغن را زودتر می‌سوزانند و نیاز به تعویض زودتر دارند.

تعویض روغن در موتورهای شهری، اسپرت، مسابقه‌ای و آفرود:

نوع موتور سیکلت و سبک رانندگی، تاثیر مستقیمی بر زمان تعویض روغن دارد. بیایید این سه دسته را جداگانه بررسی کنیم:

• موتورهای شهری (اسکوترها و موتورهای 125 تا 250 سی‌ سی): این موتورها برای استفاده روزمره و رانندگی معمولی طراحی شده‌اند. در شرایط عادی، بازه تعویض روغن برای این دسته هر 2000 تا 3000 کیلومتر یا هر 3 ماه یک بار است. اگر از روغن با کیفیت سنتتیک استفاده کنید، می‌توانید این بازه را تا 3500 کیلومتر هم افزایش دهید. اما به یاد داشته باشید که توقف‌های مکرر و ترافیک شهری، فشار بیشتری به روغن وارد می‌کند.
• موتورهای مسابقه‌ای و اسپرت (از 250 تا 600 سی‌ سی): این موتورها با دور موتور بالاتر کار می‌کنند و حرارت بیشتری تولید می‌کنند. روغن در این موتورها تحت فشار بیشتری است. برای این دسته، بازه تعویض روغن هر 1000 تا 2000 کیلومتر توصیه می‌شود. اگر اهل رانندگی تند هستید و مدام موتور را در دورهای بالا می‌چرخانید، این بازه را کاهش دهید.
• موتورهای آفرود و سوپر اسپرت (بالای 600 سی‌ سی): این موتورها برای عملکرد نهایی طراحی شده‌اند و روغن در آن‌ها تحت شدیدترین شرایط ممکن کار می‌کند. دمای بسیار بالا، دور موتور بسیار بالا و فشار زیاد، روغن را سریع از پای در می‌آورد. برای این موتورها، بازه تعویض روغن معمولا هر 1000 تا 1500 کیلومتر است. در شرایط مسابقه، حتی ممکن است بعد از هر روز مسابقه نیاز به تعویض روغن باشد.

علائم هشداردهنده که می‌گوید روغن موتور سیکلت باید عوض شود:

گاهی ممکن است از روی کیلومتر عقب افتاده باشید یا شرایط خاص باعث شده باشد روغن زودتر از موعد نیاز به تعویض پیدا کند. این علائم را جدی بگیرید:

1. رنگ روغن: روغن تمیز کهربایی یا طلایی روشن است. روی دستمال کاغذی یک قطره بریزید. اگر رنگ آن قهوه‌ای تیره یا سیاه بود، وقت تعویض فرا رسیده است. 
2. غلظت روغن: روغن کهنه غلیظ و چسبنده می‌شود. اگر هنگام چک کردن با میله‌ مخصوص، روغن به سختی از میله می‌چکد یا غلیظ به نظر می‌رسد، باید عوض شود. 
3. صدای موتور: اگر موتور هنگام کار صداهای اضافی مثل ضربه یا تق تق می‌دهد، ممکن است روغن خاصیت روانکاری خود را از دست داده باشد. 
4. بوی روغن: اگر روغن بوی سوختگی می‌دهد، یعنی بیش از حد داغ شده و خاصیت خود را از دست داده است. 
5. دود اگزوز: دود آبی رنگ از اگزوز نشانه سوختن روغن است و یعنی روغن به محفظه احتراق نشت پیدا کرده است. 
6. چراغ هشدار روغن: اگر چراغ هشدار روغن روی صفحه کیلومتر روشن شد، یعنی فشار روغن پایین است. ممکن است روغن کم باشد یا پمپ روغن مشکل داشته باشد. در هر صورت، سریعا موتور را خاموش کرده و بررسی کنید.

راهنمای انتخاب روغن مناسب برای موتور سیکلت شما:

انتخاب روغن مناسب، به اندازه تعویض به موقع آن مهم است. اشتباه رایجی که بسیاری از موتور سواران مرتکب می‌شوند، استفاده از روغن خودرو در موتور سیکلت است. این کار می‌تواند به موتور آسیب جدی بزند، چون روغن خودرو مواد افزودنی دارد که با کلاچ تر در موتور سیکلت سازگار نیست. برای انتخاب روغن مناسب، به سه چیز توجه کنید: 

1. گرانروی (ویسکوزیته): روی ظرف روغن اعدادی مانند ۱۰W40 یا ۲۰W50 نوشته شده است. عدد اول (مثلا ۱۰W) نشان‌دهنده روان بودن روغن در سرماست. هر چه این عدد کوچک‌تر باشد، روغن در زمستان راحت‌تر جریان پیدا می‌کند. عدد دوم (مثلل ۴۰) نشان‌دهنده مقاومت روغن در حرارت بالاست. برای موتورهای ایرانی، معمولا ۲۰W50 برای تابستان و ۱۰W40 برای زمستان مناسب است. 
2. استاندارد API: این حروف نشان‌دهنده کیفیت روغن است. برای موتور سیکلت‌های جدیدتر، استاندارد API SL یا بالاتر (SM, SN) مناسب است. 
3. نوع روغن: روغن‌ها سه نوع هستند: معدنی (ارزان‌تر، مناسب برای موتورهای قدیمی)، نیمه‌ سنتتیک (مصرف عمومی) و تمام‌ سنتتیک (گران‌تر، مناسب برای موتورهای پر قدرت آفرودی و اسپرت). 

بهترین راهنمای شما، دفترچه موتور سیکلت است. در آن دقیقا مشخص شده چه نوع روغنی برای موتور شما مناسب است.

نکته نهایی؛ سلامت موتور در دستان شماست:

حالا دیگر می‌دانید که تعویض روغن، نه یک هزینه اضافی، بلکه یک سرمایه‌ گذاری هوشمندانه برای افزایش عمر موتور سیکلت شماست. شاید در نگاه اول، هر 2000 یا 3000 کیلومتر یک بار مراجعه به تعمیرگاه کمی زحمت‌ دار به نظر برسد، اما وقتی این کار را در کنار دیگر سرویس‌های دوره‌ای انجام دهید، تبدیل به یک عادت ساده و مفید می‌شود. فراموش نکنید که هر بار تاخیر در تعویض روغن، می‌تواند عمر موتور شما را ماه‌ها کاهش دهد و هزینه‌های گزاف تعمیرات اساسی را به شما تحمیل کند. 

اما یک نکته مهم دیگر هم هست: هر موتور سیکلت، شخصیت و نیازهای خاص خود را دارد. آن‌چه برای یک مدل مناسب است، ممکن است برای مدل دیگر اصلا توصیه نشود. اینجاست که نقش یک مشاور متخصص و با تجربه پر رنگ می‌شود. کارشناسان فنی همتاز موتور با سال‌ها تجربه در زمینه انواع موتور سیکلت‌های شهری، آفرودی، اسپرت و حتی مسابقه‌ای، آماده‌اند تا شما را در انتخاب بهترین روغن برای موتور سیکلتتان راهنمایی کنند. فرقی نمی‌کند سوار یک اسکوتر بلنتا باشید یا یک هوندا قدرتمند؛ ما می‌توانیم با توجه به مدل دقیق موتور، شرایط آب و هوایی شهر شما و سبک رانندگی‌تان، مناسب‌ترین روغن را به شما پیشنهاد دهیم. 

برای دریافت مشاوره رایگان، می‌توانید با شماره‌های همتاز موتور تماس بگیرید یا به نمایندگی‌های ما در سراسر کشور مراجعه کنید. یادتان باشد، یک انتخاب درست، تفاوت بین یک موتور پر قدرت و با دوام و یک موتور پر مشکل و پر هزینه را رقم می‌زند.